Ποιο είναι το καλό πανεπιστήμιο

Του Αστέριου Ν. Κατσαμούρη από "Τα Νέα" της 24.08.2011

 

Ποιο είναι σήμερα το καλό πανεπιστήμιο; Αυτό στο οποίο οι κοινωνίες της γνώσης επενδύουν όλες τις δυνατότητες και προοπτικές τους για ένα καλύτερο μέλλον. Είναι το ελληνικό πανεπιστήμιο καλό; Αν όχι, τι κάναμε εμείς εδώ και τριάντα χρόνια ως πανεπιστημιακοί δάσκαλοι για να αποτρέψουμε την αρνητική απάντηση.

Η δική μου απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι αρνητική. Αν εξαιρέσει κανείς τις ελάχιστες εστίες ακαδημαϊκού φωτός που εκπέμπουν ορισμένες ομάδες επιστημόνων, όπως π.χ. στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, το επίπεδο τού εν γένει επιστημονικού έργου στη χώρα μας είναι κάτω από μέτριο. Αυτές τις λίγες υπάρχουσες πηγές ακαδημαϊκού φωτός είναι τουλάχιστον άκομψο να τις επικαλούνται οι πρυτανικές αρχές για να εξιδανικεύουν μια χρονίζουσα κατάσταση. Η προχειροδουλειά και η σπουδαιοφάνεια του ελληνικού πανεπιστημίου είναι δυστυχώς εμφανείς σε όλες τις παραμέτρους της λειτουργίας του.

Ποιο καλό πανεπιστήμιο έχει «αιώνιους» φοιτητές; Ποιο καλό πανεπιστήμιο επιτρέπει στον φοιτητή να διανύει το τελευταίο έτος των σπουδών του χωρίς τη στοιχειώδη υποχρέωση να αντεπεξέλθει επιτυχώς σε κανένα (!) μάθημα των προηγούμενων ετών της φοίτησής του; Ποιο καλό πανεπιστήμιο δεν προσφέρει στον νεοεισερχόμενο σπουδαστή καθαρή εικόνα της εσωτερικής του οργάνωσης με κανονισμό λειτουργίας; Σε ποιο καλό πανεπιστήμιο δεν γίνεται αξιολόγηση του διδακτικού έργου των μελών ΔΕΠ από τους φοιτητές; Ποιο καλό πανεπιστήμιο δεν έχει εγκαθιδρύσει ως θεμελιώδη ακαδημαϊκό θεσμό την αξιολόγηση (εσωτερική και εξωτερική) του συνολικού και επιμέρους έργου του και την κοινωνική λογοδοσία; Σε ποιο καλό πανεπιστήμιο υπάρχει η έννοια του «ασύλου» (χωρίς, μάλιστα, τον ελάχιστο σεβασμό στην ιστορία του!);

Είναι προφανές ότι τα ανωτέρω ερωτήματα δεν εγείρονται εδώ και δεκαετίες σε κανένα καλό πανεπιστήμιο.

Υπάρχουν ασφαλώς και άλλα ερώτημα τα οποία επιβάλλουν ιδιαίτερο σχολιασμό. Θα επικεντρωθώ συνοπτικά μόνο σε τρία:

1 Ποιο καλό πανεπιστήμιο έχει το μοντέλο διοίκησης που εδώ και τριάντα χρόνια έχει ριζώσει στο ελληνικό πανεπιστήμιο; Οπου και να ψάξει κανείς τέτοιο μοντέλο διοίκησης δεν θα το συναντήσει πουθενά! Το παράδοξο είναι ότι το ελληνικό πανεπιστήμιο είναι το «δημοκρατικότερο» στον πλανήτη μας. Κανένα μέλος της ηγεσίας του δεν ορίζεται από την Πολιτεία ούτε επιλέγεται από ειδικό σώμα εκλεκτόρων, όπως γίνεται σε πολλά φημισμένα πανεπιστήμια Ευρώπης, Αμερικής και Ασίας. Εδώ η ηγεσία (= ο πρύτανης) και τα υφιστάμενα όργανα (= οι αντιπρυτάνεις, οι κοσμήτορες των σχολών, οι πρόεδροι των τμημάτων) εκλέγονται με τη συμμετοχή όλης της πανεπιστημιακής κοινότητας (καθηγητές όλων των βαθμίδων, φοιτητές, διοικητικό προσωπικό). Αξίζει δε να σημειωθεί ότι με την πρόσφατη τροπολογία (Νόμος Γιαννάκου) λειτουργίας του πανεπιστημίου, με την οποία δίδεται το δικαίωμα της ψήφου σε όλους τους φοιτητές, αν η συμμετοχή τους είναι μικρή, όπως συνέβη στις πρόσφατες πρυτανικές εκλογές, αυτοί οι λίγοι θα καθορίσουν το αποτέλεσμα! Οπως πριν από το 1982 κυριαρχούσε ο αυταρχισμός της έδρας σε ένα σύστημα διοίκησης υπερβολικά ιεραρχικό, με το υπάρχον σύστημα κυριαρχεί ο αυταρχισμός της ισοπέδωσης, ο οποίος μάλιστα συνοδεύεται από το πρωτάκουστο «δημοκρατικό» στίγμα: την παντελή έλλειψη λογοδοσίας!

2 Σε ποιο καλό πανεπιστήμιο οι εκλογές για την πρόσληψη των μελών ΔΕΠ ή την εξέλιξη τους γίνονται όπως στο ελληνικό πανεπιστήμιο; Σε κανένα. Είναι άραγε τυχαίο ότι φθάνουμε να εκλέγουμε καθηγητές πρώτης βαθμίδας χωρίς απολύτως κανένα ερευνητικό έργο ή χωρίς καμία δημοσίευση σε διεθνές περιοδικό με σύστημα κριτών! Σε ποιο καλό πανεπιστήμιο οι ίδιοι εργαζόμενοι αξιολογούν τις επιδόσεις τους;

3 Σε ποιο καλό πανεπιστήμιο πρυτάνεις και σύγκλητοι, η πνευματική δηλαδή ηγεσία, είναι όχι μόνο υπέρμαχοι της ανομίας, αλλά και την προτρέπουν; Προφανώς σε κανένα. Η απειλή των πρυτανικών Αρχών ότι θα «κλείσουν το πανεπιστήμιο» εφόσον ψηφιστεί ο νέος νόμος προκάλεσε έντονες δυσθυμίες και αντιδράσεις. Ωστόσο, η διορθωτική - προβλεπτική διατύπωσή τους, ότι δηλαδή «ο νέος νόμος θα είναι αυτός που θα κλείσει τα ΑΕΙ», είναι εμφανές ότι στρέφεται στις φοιτητικές παρατάξεις και στην πρόθεσή τους να προχωρήσουν από τον Σεπτέμβριο σε καταλήψεις των ΑΕΙ.

Η αγάπη μας για το πανεπιστήμιο και το ενδιαφέρον μας για τη μελλοντική πορεία του προϋποθέτουν την ειλικρινή κριτική των ακαδημαϊκών πεπραγμένων από κάθε μέλος του, και ιδιαίτερα από την ηγεσία του. Η ελληνική κοινωνία έχει ανάγκη να ακούσει την αλήθεια.

Ο Αστέριος Κατσαμούρης είναι καθηγητής Αγγειοχειρουργικής στο ΑΠΘ