Ποιος κυβερνά αυτόν τον τόπο;

The Athens Review of books, Ιανουάριος 2012

Oι κοινωνίες σπανίως λειτουργούν ορθολογικά. Ως άθροισμα πολύπλοκων και διαφορετικών κινήτρων, συμφερόντων, διαθέσεων και συναισθημάτων, οι κοινωνικές συμπεριφορές ακολουθούν τους δικούς τους νόμους. Όμως ο κοινωνικός ανορθολογισμός έχει και τα όριά του. Είναι τα αμείλικτα όρια που θέτει η πραγματικότητα, η οποία αναγκάζει τις κοινωνίες συνολικά και τους ανθρώπους ως άτομα να προσαρμοστούν για να αντιμετωπίσουν τα πραγματικά προβλήματα και διλήμματα που θέτει η ζωή και να προχωρήσουν.
Εμείς δυστυχώς, παρά την κρίση που μαίνεται, δεν έχουμε ακόμη συνειδητοποιήσει την κατάστασή μας. Η κορύφωση της κρίσης συμπίπτει με την κορύφωση της έκρηξης του κοινωνικού ανορθολογισμού, ο οποίος τροφοδοτείται με μανία από το πολιτικό σύστημα και τα μέσα μαζικής «ενημέρωσης». Κυρίαρχο σύμπτωμα μια θεμελιώδης παρανόηση για όσα μας συμβαίνουν, την οποία τροφοδοτούν πρωτίστως αυτοί που φέρουν τις μεγαλύτερες ευθύνες και ενοχές.
Αναφερόμαστε στις ανοησίες περί «κατοχής», «εξανδραποδισμού», «διακυβέρνησης από την τρόικα», «καταστροφής που έφερε το μνημόνιο και το ΔΝΤ», τις οποίες καταπίνουν αμάσητες πρωτίστως τα μεγαλύτερα θύματα των ενόχων και συνενόχων, δηλαδή οι απλοί πολίτες. Κυρίως εκείνοι που ήταν ως τώρα οι χαμένοι από την συντεχνιακή, φαυλεπίφαυλη και κομματοκρατική λειτουργία του ελληνικού συστήματος.


Ας ξεκινήσουμε από την αρχή. Η Ελλάδα έφτασε στη σημερινή κρίση διότι οι εκλεγμένες κυβερνήσεις της δανείστηκαν τεράστια ποσά μετά την είσοδο στο ευρώ σε εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια και τα ξόδεψαν όλα (κυριολεκτικώς) στην κατανάλωση. Κυρίως αυξάνοντας τους μισθούς, τις συντάξεις (και δευτερευόντως τις πάσης φύσεως προμήθειες του Δημοσίου), με προτεραιότητα σε όσες ομάδες και συμφέροντα διέθεταν πολιτική, συνδικαλιστική ή οικονομική ισχύ. Ταυτόχρονα όλοι οι παραγωγικοί πόροι (άνθρωποι και κεφάλαια) προσαρμόστηκαν σε έναν επικούρειο καταναλωτισμό, απολύτως εσωστρεφή, που τροφοδοτούνταν από τα ξένα δανεικά και τις εισαγωγές. Όταν ξέσπασε η διεθνής κρίση, στα τέλη του 2008, η κυβέρνηση Καραμανλή ξόδεψε ακόμα περισσότερα και έτσι στα τεράστια χρέη και την μη ανταγωνιστική οικονομία προστέθηκε ένα εκτός ελέγχου έλλειμμα που έφτασε το 2008 στο 10% και το 2009 στο 15% του ΑΕΠ.
Τότε οι αγορές –οι οποίες είχαν επιπολαίως επενδύσει σε ελληνικά ομόλογα σε τιμές ελάχιστα διαφορετικές από τα γερμανικά, παρασυρόμενες από τις υψηλές αξιολογήσεις των περιλάλητων «οίκων» και την υποτιθέμενη ασφάλεια της ζώνης του ευρώ– συνειδητοποίησαν τι συνέβαινε. Άρχισαν να βλέπουν τον ελληνικό δανεισμό με όλο και μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα, ενώ η κυβέρνηση Παπανδρέου, μετά από μήνες αβουλίας, αναποφασιστικότητας, φοβικής και κουτοπόνηρης αποφυγής της πραγματικότητας, ανόητων δηλώσεων orbi et urbi και ημίμετρων, αναγκάστηκε να καταφύγει στη διεθνή βοήθεια.
Σε ολόκληρη αυτή την περίοδο, αλλά και στα δύο χρόνια που ακολούθησαν, οι επιλογές που μας οδήγησαν εδώ ήταν αποκλειστικά και μόνον δικές μας, παναπεί ελληνικές, με κυρίαρχη ευθύνη των δύο κομμάτων εξουσίας. Αλλά όχι μόνον αυτών:
Ποιος αποφάσισε να δανειστεί 300 δισεκατομμύρια ευρώ και να τα ξοδέψει στην κατανάλωση, η τρόικα ή το ελληνικό πολιτικό σύστημα, που υπερψηφιζόταν από ένα εκλογικό σώμα το οποίο συστηματικά δίνει την ψήφο του στον εκάστοτε πλειοδότη σε υποσχέσεις παροχών και πρωταθλητή ρουσφετολογικών αθλιοτήτων; (Ένα κομματικό σύστημα που ενώ το σκάφος βουλιάζει δεν δείχνει την παραμικρή διάθεση να θυσιάσει κανένα από τα «κεκτημένα» του).
Ποιος μετέτρεψε τις κοινοτικές επιδοτήσεις σε προκλητικά πολυτελή ακίνητα, μεταμεσονύκτιες διασκεδάσεις και πανάκριβα αυτοκίνητα, ποιος ανέθεσε τα έργα των κοινοτικών προγραμμάτων σε πολλαπλάσιες τιμές από τις πραγματικές, ποιος χρησιμοποίησε τα ευρωπαϊκά χρήματα για εκατομμύρια ώρες πλασματικής ή ανύπαρκτης «επαγγελματικής κατάρτισης»; Ποιος ξόδευε (και σε σημαντικό βαθμό ξοδεύει ακόμα) δισεκατομμύρια για φάρμακα και ιατρικά υλικά σε τερατώδη απόκλιση από τις πραγματικές τιμές; Ποιος επί δεκαετίες έδιωχνε, με εξοντωτική γραφειοκρατία, ατελείωτες απεργίες, βίαιες διαδηλώσεις, καταχρηστικές δικαστικές προσφυγές, τοπικούς εκβιασμούς, περιβαλλοντικές προφάσεις, όχι σπάνια δε και με ανοιχτά τραμπούκικους τρόπους, κάθε μεγάλη ξένη προσπάθεια επένδυσης στη χώρα; Μήπως η τρόικα και το ΔΝΤ;
Ποιος υποστήριζε τυφλά κάθε παράλογο κοινωνικό και συντεχνιακό αίτημα και κάθε συνδικαλιστική και πανεπιστημιακή αθλιότητα και υπερβολή; Ήταν η έξαλλη, ανεύθυνη και αδιάφορη για τα πραγματικά συμφέροντα του τόπου, ουσιαστικά δε κρατικοδίαιτη Αριστερά ή μήπως ήταν η τρόικα και το ΔΝΤ;
Ποιος κορόιδευε τον κόσμο μεταμορφώνοντας την ακραία δημοσιονομική σπατάλη σε δήθεν λιτότητα («σφίξιμο του ζωναριού») και επιβάλλοντας ως κανόνα της δημόσιας συζήτησης στη χώρα τον πιο πρωτόγονο λαϊκισμό, οι ξένοι ή η εφημεριδοσύνη και η τηλαισχύνη των Μέσων Μαζικής δήθεν «Ενημέρωσης»; Και ποιοι με αυτοκαταστροφική ικανοποίηση αντάμειβαν, ως «κοινό», την κοροϊδία αυτή, όπως και κάθε είδος χυδαιότητας και υποκουλτούρας, με υψηλές κυκλοφορίες και τεράστιες ακροαματικότητες; Ποιοι έχτισαν εκατοντάδες χιλιάδες αυθαίρετα; Ποιοι «λάδωναν» για να γίνει η δουλειά τους, ποιοι διέφθειραν και διεφθάρησαν; Ποιοι μετέβαλαν τους δήμους σε άντρα οικονομικής ακολασίας; Μήπως ήταν η τρόικα και το ΔΝΤ;
Ακόμα και σήμερα οι βασικές αιτίες της συνεχιζόμενης αθλιότητας είναι αποκλειστικά ελληνικές. Ποιος άφησε ελεύθερη και ασύδοτη γνωστή μορφή του ποδοσφαίρου και της νύχτας; Ποιοι αφήνουν ανενόχλητες τις συμμορίες των λευκών κολάρων; Ποιος χαϊδεύει τους πολιτικούς που έχουν πιαστεί με τη γίδα στην πλάτη; Ποιος διορίζει τους επικεφαλής των εφοριών, των πολεοδομιών και των τελωνείων, όπου εξακολουθεί να βασιλεύει η οργανωμένη διαφθορά; Ποιος φοροδιαφεύγει; Ποιος αντί να πληρώσει τον ΦΠΑ που υπεξαίρεσε βγάζει τα λεφτά του έξω; Μήπως είναι η τρόικα και το ΔΝΤ;
Ποιος αποφάσισε να αυξήσει τη φορολογία αντί να μειώσει τις δημόσιες δαπάνες, για να φέρει, τάχα, την πολυπόθητη μείωση του ελλείμματος; Ποιος συνεχίζει ακόμα και σήμερα, την ώρα που εκατοντάδες χιλιάδες συμπολίτες μας του ιδιωτικού τομέα χάνουν τη δουλειά τους, να δίνει πρόωρες συντάξεις σε πενηντάρηδες και πενηνταπεντάρηδες που ανήκουν σε προνομιακές ομάδες; Μήπως είναι η τρόικα και το ΔΝΤ;
«Μα η ζωή μας, οι δόσεις μας, δεν εξαρτώνται από τον εκβιασμό της τρόικας;» αναφωνούν οι κροκόδειλοι προπαγανδιστές της «απώλειας της εθνικής κυριαρχίας». Η πραγματικότητα είναι όμως ότι η Ελλάδα συνεχίζει να ζει υπεράνω των δυνάμεών της, εισάγοντας πολύ περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες απ’ όσα εξάγει. Και ναι μεν ζει πολύ χειρότερα απ’ ό,τι είχε συνηθίσει, αλλά και πολύ καλύτερα απ’ ό,τι της αναλογεί με βάση τις πραγματικές παραγωγικές της επιδόσεις. Ζητούμε σήμερα τεράστια σε μέγεθος φτηνά δάνεια με 3,5% επιτόκιο (αντί για 35% που είναι το τρέχον επιτόκιο των ελληνικών ομολόγων), για να αποφύγουμε μια καταστροφικά βίαιη προσαρμογή και να κερδίσουμε χρόνο ώστε να αναδιαρθρώσουμε ριζικά την οικονομία μας, να αλλάξουμε την κοινωνική μας συμπεριφορά και να αρχίσουμε να βελτιώνουμε τη ζωή μας με βάση τις δικές μας δυνάμεις. Η απόφαση αυτή –να συνεχίσουμε να δανειζόμαστε φτηνά– υποστηρίζεται από το 70-80% των Ελλήνων, οι οποίοι, επιδεικνύοντας ένστικτο αυτοσυντήρησης, ζητούν να παραμείνουμε στο ευρώ. Άλλωστε, όπως έμαθε από πρώτο χέρι και ο λάλος υπουργός των Οικονομικών, το δύσκολο δεν είναι να διώξουμε την τρόικα από τη χώρα – φεύγει και εντός δεκαλέπτου. Το δύσκολο είναι να την κρατήσουμε εδώ.
Η τρόικα έχει ασφαλώς τις δικές της ευθύνες. Τον περασμένο Οκτώβριο είχαμε ασκήσει σκληρή κριτική από αυτήν εδώ τη θέση («Έχουμε και την τρόικα που μας αξίζει!»[1]) στους αξιωματούχους του ΔΝΤ και των ευρωπαϊκών οργάνων που την στελεχώνουν, για το γεγονός ότι δεν απέτρεψαν συγκεκριμένα λάθη στην οικονομική πολιτική (αποδοχή υπερφορολόγησης αντί για τη μείωση των δαπανών, ανοχή στις καθυστερήσεις προώθησης των μεταρρυθμίσεων, σταδιακή εξέλιξη του προγράμματος, κακός υπολογισμός των εξελίξεων στις διεθνείς αγορές κλπ). Η κριτική αυτή στην ουσία της έγινε αποδεκτή ακόμα και από την ίδια την τρόικα, με τις δηλώσεις της κατά την τελευταία επίσκεψη στην Αθήνα. Η κριτική όμως αφορά τις αρμοδιότητες, ή καλύτερα πράξεις και παραλείψεις, των συγκεκριμένων γραφειοκρατών και τεχνοκρατών, συμβουλευτικές στην ουσία των δανειστών της χώρας. Δεν αφορά τη διακυβέρνηση της Ελλάδας. Η τρόικα έχει τις δικές της ευθύνες, αλλά η διακυβέρνηση τής (τα μάλα προβληματικής) Ελληνικής Δημοκρατίας δεν περιλαμβάνεται σ’ αυτές. Γιατί η αλήθεια είναι ότι κανένας, ούτε η τρόικα, ούτε η Μέρκελ, ούτε ο Σαρκοζί, ούτε οποιοσδήποτε άλλος –εκτός ελληνικού συστήματος– δεν κυβερνά και δεν μπορεί να κυβερνήσει την Ελλάδα.
Αυτή είναι αποκλειστικά δική μας υπόθεση. Είναι μια δύσκολη υπόθεση που συνεπάγεται και επώδυνες αποφάσεις. Απαιτεί σοβαρότητα, σωφροσύνη, αυτοθυσία. Απαιτεί όμως –προπαντός– εθνική και ατομική αυτογνωσία και διάθεση αλλαγής. Όλων μας.

— The Athens Review of Books